چگونه ظروف سفالی را بشوییم تا آسیب نبینند؟
شستن ظروف سفالی چند قاعدهٔ ساده دارد که رعایتشان عمر ظرف را چند برابر میکند. در این راهنما روش درست شستوشوی دستی، خشک کردن، پرهیز از شوک حرارتی و اشتباههای رایج را مرور میکنیم.
چگونه ظروف سفالی را بشوییم تا آسیب نبینند؟
یک بشقاب سفالی دستساز، بر خلاف ظرفهای صنعتی که هزار نسخهٔ یکسان دارند، تکی است. اگر لبهاش بپرد یا لعابش کدر شود، نسخهٔ دومی وجود ندارد که جایش را بگیرد. خبر خوب این است که نگه داشتن این ظرفها اصلاً کار سختی نیست؛ فقط چند عادت ساده لازم دارد که بیشترشان با آنچه معمولاً در آشپزخانه انجام میدهیم تفاوت جزئی دارد.
در این مقاله قدم به قدم میرویم سراغ شستوشوی ظروف سفالی: از اینکه چرا سفال با شیشه و استیل فرق میکند، تا روش درست شستن، خشک کردن و کارهایی که بهتر است هرگز با ظرف سفالی نکنید.
چرا سفال با ظرفهای دیگر فرق دارد؟
برای اینکه بدانیم چه کاری درست است، اول باید بدانیم با چه مادهای طرفیم.
بدنهٔ متخلخل
بدنهٔ سفال از خاک رس ساخته شده و در دمایی پخته میشود که معمولاً از دمای پخت پرسلان پایینتر است. نتیجه این است که بدنه تا حدی متخلخل میماند؛ یعنی منافذ ریزی دارد که میتوانند آب، چربی، رنگ و بو را در خود نگه دارند. هرچه پخت در دمای بالاتری انجام شده باشد، بدنه متراکمتر و کمتخلخلتر است. اگر تفاوت این دستهها برایتان مبهم است، مقالهٔ تفاوت سفال، سرامیک، چینی و پرسلان موضوع را روشنتر میکند.
لعاب، لایهای که همهچیز را عوض میکند
لعاب در واقع یک لایهٔ شیشهای است که روی بدنه نشسته و آن را آببند میکند. ظرف لعابدار عملاً سطحی شیشهای دارد و همانقدر بهداشتی است؛ اما همین لایه در برابر سایش و ضربه آسیبپذیر است. خراشهای ریز روی لعاب به مرور آن را کدر میکنند و جای خوبی برای ماندن لکه میسازند. برای آشنایی بیشتر با انواع لعاب، راهنمای جامع لعابکاری سرامیک را ببینید.
قسمتهای بدون لعاب
تقریباً همیشه بخشی از ظرف بدون لعاب میماند: کف ظرف، حلقهٔ اتکا، گاهی لبهٔ بیرونی. این نقاط آب را میمکند و اگر مرتب خیس بمانند، به مرور لک میشوند یا بو میگیرند. بیشتر مشکلاتی که مردم به «بیکیفیتی» ظرف نسبت میدهند، از همینجا شروع میشود.
پیش از اولین شستوشو
ظرف نو را قبل از استفاده یک بار با آب ولرم و کمی مایع ظرفشویی بشویید تا گرد و غبار کارگاه و باقیماندهٔ بستهبندی پاک شود. اگر ظرف بخش بدون لعاب گستردهای دارد، آن را زیاد در آب نگه ندارید؛ شستوشوی سریع کافی است. بعد هم بگذارید کاملاً خشک شود، ترجیحاً چند ساعت در هوای آزاد.
اگر سازنده دستورالعمل خاصی داده — مثلاً برای ظرفهای بدون لعاب یا ظرفهایی که پیش از استفاده باید خیسانده شوند — همان را مبنا بگذارید. هر کارگاه با خاک و لعاب خودش کار میکند و توصیهٔ سازنده دقیقتر از هر قاعدهٔ کلی است.
روش درست شستوشوی روزمره
سادهترین و مطمئنترین روش، شستوشوی دستی است. مراحل کار:
- بگذارید ظرف خنک شود. ظرفی که تازه از فر یا اجاق آمده را مستقیم زیر آب سرد نبرید. اختلاف دمای ناگهانی میتواند باعث ترکخوردگی شود.