جلوگیری از ترک خوردن و لبپریدگی ظروف سرامیکی
ترک و لبپریدگی ظروف سرامیکی معمولاً نتیجهٔ شوک حرارتی و ضربههای کوچک تکراری است. در این راهنما ریشهٔ مشکل، ده عادت پیشگیرانه و روش تشخیص ترک پنهان را میخوانید.
جلوگیری از ترک خوردن و لبپریدگی ظروف سرامیکی
بیشتر ظرفهای سرامیکی که از کار میافتند، یکباره و با یک حادثهٔ بزرگ نمیشکنند. ماجرا معمولاً تدریجی است: یک خط موی نازک که کسی جدیاش نمیگیرد، لبهای که کمکم زبر میشود، و بعد روزی ظرف هنگام شستن دو نیم میشود. تقریباً همهٔ این اتفاقها قابل پیشگیریاند.
در این مقاله سراغ ریشهٔ ترک و لبپریدگی میرویم و بعد فهرستی عملی میدهیم از عادتهایی که عمر ظرفهایتان را چند برابر میکند.
ترک از کجا میآید؟
سرامیک مادهای سخت اما ترد است. یعنی در برابر فشار مقاوم است ولی خم نمیشود؛ وقتی به مرز تحملش میرسد، بهجای تغییر شکل، میشکند. چهار عامل اصلی این مرز را به ظرف نزدیک میکنند.
۱. شوک حرارتی
مهمترین و در عین حال نامرئیترین عامل. وقتی یک بخش از ظرف سریع گرم یا سرد میشود و بخش دیگر هنوز در دمای قبلی است، آن دو بخش میخواهند به اندازههای متفاوتی منبسط یا منقبض شوند. حاصل، تنشی است که در نقطهٔ ضعیف بدنه به ترک تبدیل میشود.
نمونههای آشنا:
- ریختن آب جوش در ماگ سردی که تازه از کابینت درآمده.
- گذاشتن ظرف داغ روی سنگ سرد اپن یا سینک فلزی.
- بردن ظرف از یخچال مستقیم به فر گرم.
- شستن ظرفی که تازه از فر آمده زیر آب سرد.
تحمل هر ظرف در برابر این تنش به ترکیب خاک، دمای پخت، ضخامت بدنه و تناسب بدنه و لعاب بستگی دارد. هیچ عدد ثابتی وجود ندارد که برای همهٔ ظرفها صادق باشد، پس بهترین کار احتیاط و پیروی از راهنمای سازنده است.
۲. ضربه و تماس
لبهٔ بشقاب و دستهٔ ماگ نازکترین و آسیبپذیرترین بخشهای ظرفاند. برخورد لبه به لبه، حتی آرام، به مرور میکروترک ایجاد میکند. مکانهای پرخطر: سینک ظرفشویی (بهویژه سینک استیل)، سبد ماشین ظرفشویی، و کابینتی که ظرفها فشرده در آن چیده شدهاند.
۳. تنش داخلی بین بدنه و لعاب
بدنه و لعاب دو ماده با ضریب انبساط متفاوتاند. اگر این دو خوب با هم جفت نشوند، در طول زمان شبکهای از ترکهای مویی روی لعاب ظاهر میشود که به آن کریزینگ میگویند. جالب اینکه بعضی سازندگان این اثر را عمداً ایجاد میکنند چون زیبا به نظر میرسد. کریزینگ روی لعاب لزوماً به معنی ضعف سازهای بدنه نیست، ولی مسیری برای نفوذ رطوبت و لکه باز میکند. جزئیات فنی این رابطه در راهنمای جامع لعابکاری سرامیک آمده است.
۴. رطوبت جذبشده
بدنهٔ متخلخلی که آب مکیده، در برابر حرارت شکنندهتر است؛ آب داخل بدنه بخار میشود و فشار میآورد. به همین دلیل خیس ماندن طولانی ظرف، خودش یک عامل خطر است.
جدول: کار درست و کار نادرست
| موقعیت | کار نادرست | کار درست |
|---|---|---|
| ریختن چای داغ | آب جوش در ماگ سرد | ابتدا ماگ را با کمی آب گرم، گرم کنید |