چطور یک چرخ برای خانه انتخاب کنیم؟

• قدرت موتور: به‌جای فکر کردن به عدد، به کاربرد فکر کنید. برای فرم‌های کوچک و متوسط، چرخ‌های خانگی سبک کافی‌اند. اگر قصد دارید حجم‌های بزرگ خاک را مرکز کنید، به چرخی با موتور قوی‌تر نیاز دارید که زیر فشار دست کم نیاورد.
• قطر صفحه: صفحه‌ی بزرگ‌تر امکان ساخت کارهای پهن‌تر را می‌دهد، اما فضای بیشتری اشغال می‌کند.
• صدا: اگر در آپارتمان کار می‌کنید، صدای موتور و لرزش روی کف مهم است.
• تشتک: حتماً چرخی با تشتک قابل جداشدن بگیرید؛ نبودش تمیزکاری را به کابوس تبدیل می‌کند.
• ارتفاع نشستن: بدنتان باید بتواند کمی روی کار خم شود و آرنج‌ها روی ران‌ها تکیه کنند. چرخ‌های ارتفاع‌پذیر ارزش هزینه‌ی بیشتر را دارند.
• دوسویه بودن چرخش: امکان چرخش در هر دو جهت برای راست‌دست و چپ‌دست مفید است.

چیدن ایستگاه کار

قبل از شروع، همه چیز باید در دسترس باشد: کاسه‌ی آب، اسفنج، سیم برش، ابزار تراش و حوله. صندلی را طوری تنظیم کنید که کمرتان صاف بماند. کف اطراف چرخ را با نایلون یا پارچه بپوشانید. نور باید از کنار بتابد تا سایه‌ی دیواره را ببینید؛ نور مستقیم از بالا، ناهمواری‌ها را پنهان می‌کند.

مرحله‌به‌مرحله: کار با چرخ

۱. ورز دادن خاک

خاک باید پیش از هر چیز ورز داده شود تا حباب‌های هوا خارج و رطوبت یکدست شود. حباب هوا هم مرکز کردن را سخت می‌کند و هم می‌تواند در کوره باعث ترکیدن قطعه شود. نوع خاک هم اهمیت دارد؛ خاک‌های پلاستیک‌تر برای چرخ مناسب‌ترند و در مقاله‌ی انواع خاک رس در سفالگری به تفاوت‌هایشان پرداخته‌ایم.

۲. مرکز کردن

گلوله‌ی خاک را محکم روی صفحه‌ی مرطوب بکوبید تا بچسبد. چرخ را با سرعت نسبتاً بالا بچرخانید، دست‌ها را خیس کنید و با کف دست‌ها از دو طرف به خاک فشار بیاورید. راز کار، ثابت نگه داشتن دست‌هاست: آرنج‌ها را به ران‌ها یا لبه‌ی تشتک تکیه دهید تا دست‌ها نلرزند و فشار یکنواخت بماند. خاک وقتی مرکز است که با چشم بسته، دست شما هیچ ضربه یا نوسانی حس نکند.

۳. باز کردن

با شست یا انگشتان، از مرکز خاک به سمت پایین فشار دهید و حفره را باز کنید. کف را بیش از حد نازک نکنید؛ ضخامت حدود یک تا یک‌ونیم سانتی‌متر برای کف معمول است تا بعداً فضای تراش باقی بماند. سپس با کشیدن انگشتان به سمت بیرون، قطر کف را به اندازه‌ی دلخواه برسانید.

۴. بالا کشیدن دیواره

انگشت یک دست را داخل و انگشت دست دیگر را بیرون دیواره قرار دهید، درست روبه‌روی هم. سرعت چرخ را کم کنید و با فشار ملایم و حرکت آهسته و پیوسته از پایین به بالا بروید. عجله بزرگ‌ترین دشمن این مرحله است؛ حرکت سریع دیواره را پیچ می‌دهد. معمولاً سه تا چهار بار بالا کشیدن، دیواره را به ضخامت مناسب می‌رساند.

۵. شکل‌دهی

بعد از رسیدن به ارتفاع دلخواه، با فشار از داخل فرم را بازتر و با فشار از بیرون آن را جمع‌تر می‌کنید. در این مرحله سرعت چرخ را پایین نگه دارید. لبه را با اسفنج مرطوب صاف کنید.

۶. تراش در مرحله‌ی چرمی

وقتی کار به سفتی چرمی رسید، آن را وارونه روی چرخ مرکز کنید و با ابزار تراش، کف اضافی را بردارید و پایه بسازید. تراش هم وزن ظرف را متعادل می‌کند و هم کیفیت کار را به‌شکل محسوسی بالا می‌برد.

۷. جدا کردن از چرخ

سیم برش را کاملاً صاف روی صفحه بکشید تا از زیر ظرف رد شود. کار را با دو دست و از پایین بردارید و روی تخته بگذارید.

درباره‌ی آب

آب اصطکاک را کم می‌کند، اما زیاده‌روی در آن خاک را اشباع و دیواره را سست می‌کند. کم و مرتب آب بزنید و آب جمع‌شده در کف ظرف را با اسفنج بیرون بکشید.

مشکلات رایج و راه‌حل

نگهداری و تمیزکاری

• بعد از هر جلسه، صفحه و تشتک را با اسفنج مرطوب تمیز کنید؛ گل خشک‌شده سخت پاک می‌شود.
• پدال و بدنه را از گل دور نگه دارید و هرگز آن‌ها را زیر شیر آب نگیرید.
• سیم برش را بعد از کار خشک کنید تا زنگ نزند.
• گرد و غبار خاک خشک را با پارچه‌ی مرطوب جمع کنید، نه با جارو یا فوت.

و یک نکته‌ی مهم که نباید فراموش شود: آب گل‌آلود را هرگز در سینک یا فاضلاب خانه نریزید. ذرات رس ته‌نشین می‌شوند و به‌مرور لوله را کاملاً می‌گیرند. آب را در سطلی بریزید، بگذارید خاک ته‌نشین شود، آب صاف بالایی را دور بریزید و رسوب را جداگانه دفع کنید. حرفه‌ای‌ها برای همین کار از تله‌ی رسوب استفاده می‌کنند.

جمع‌بندی

کار با چرخ در ابتدا ناامیدکننده به نظر می‌رسد، اما تقریباً همه از همان‌جا شروع کرده‌اند. اگر هفته‌ای چند ساعت تمرین کنید، مرکز کردن که سخت‌ترین بخش است، بعد از مدتی به کاری خودکار تبدیل می‌شود.

اگر دوست دارید ببینید نتیجه‌ی کار روی چرخ در عمل چه شکلی است، کارهای دست‌ساز سرامیک شمس در صفحه‌ی محصولات قابل مشاهده‌اند. برای پرسش درباره‌ی انتخاب چرخ یا خاک مناسب هم می‌توانید از صفحه‌ی تماس با ما پیام بدهید.