برای این‌که ظرف پایدار بماند، بعد از هر چند لایه فتیله‌ها را از داخل و بیرون با انگشت یا کاردک به هم بمالید. اگر دیواره را رو به بیرون ببرید فرم باز می‌شود و اگر تو ببرید جمع می‌شود — همین‌جاست که فرم را کنترل می‌کنید.

فتیله‌ها را پیدا بگذاریم یا محو کنیم؟

هر دو درست است. محو کردن کامل، سطحی صاف و یکدست می‌دهد. اما اگر فتیله‌ها را پیدا بگذارید، ریتم مارپیچشان خودش یک تزئین است و حس دست‌ساز بودن کار را برجسته می‌کند. فقط اگر پیدا می‌گذارید، از داخل حتماً محکم بمالید تا استحکام قطعه حفظ شود.

تکنیک ورقه‌ای (Slab)

ورقه‌ای برای فرم‌های زاویه‌دار عالی است: ظرف مربع، جعبه، سینی، گلدان‌های هندسی.

ورقه‌ی یکنواخت

خاک را روی پارچه بگذارید و با وردنه باز کنید. برای این‌که ضخامت همه‌جا یکسان باشد، دو ریل چوبی هم‌ضخامت را دو طرف خاک بگذارید و وردنه را روی آن‌ها بغلتانید. در کارگاه‌های حرفه‌ای این کار را اسلب‌رولر انجام می‌دهد. ورقه را چند بار برگردانید تا تنش داخلی‌اش یکنواخت شود.

نرم یا چرمی؟

• ورقه‌ی نرم انعطاف دارد و برای فرم‌های منحنی و پیچ‌خورده مناسب است؛ اما زیر وزن خودش شل می‌شود.
• ورقه‌ی چرمی (leather-hard) خشکیِ نسبی دارد و لبه‌اش تیز می‌ماند — دقیقاً چیزی که برای جعبه و ظرف مربع لازم است.

ساخت فرم زاویه‌دار

اول روی کاغذ الگو یا تمپلیت بکشید، آن را روی ورقه بگذارید و با کاردک ببرید. لبه‌هایی که قرار است به هم بچسبند را با زاویه ببرید تا سطح تماس بیشتری داشته باشند. بعد خراش، دوغاب، فشار ملایم، و در نهایت یک فتیله‌ی نازک در درز داخلی بگذارید و صاف کنید تا اتصال محکم شود.

برای فرم‌های گرد هم می‌توانید ورقه را دور یک استوانه بپیچید یا داخل یک قالب کاسه‌ای بخوابانید تا شکل بگیرد.

تکنیک قالبی (Mold و ریخته‌گری دوغابی)

قالب معمولاً از گچ ساخته می‌شود، چون گچ رطوبت را می‌مکد و باعث می‌شود قطعه به‌راحتی از قالب جدا شود.

روش فشاری (Press Molding)

ورقه‌ای از خاک را داخل یا روی قالب گچی فشار می‌دهید تا فرم قالب را بگیرد. اضافه‌ی لبه را می‌برید و می‌گذارید کمی خشک شود تا خودش از قالب جدا شود. ساده، سریع و بدون نیاز به تجهیزات خاص.

ریخته‌گری دوغابی (Slip Casting)

دوغاب — یعنی خاک رس رقیق‌شده با آب — را داخل قالب گچی توخالی می‌ریزید. گچ آب را از سطح تماس می‌مکد و لایه‌ای از خاک روی دیواره‌ی قالب می‌نشیند. بعد از چند دقیقه دوغاب اضافی را خالی می‌کنید و قطعه‌ای توخالی با دیواره‌ی نازک باقی می‌ماند.

مزیت: تکرارپذیری. اگر می‌خواهید ده فنجان کاملاً یکسان بسازید، قالب تنها راه معقول است و دیواره‌ها می‌توانند بسیار نازک و ظریف باشند.

محدودیت: ساخت قالب خودش کار و هزینه دارد، و برای تک‌سازی اصلاً نمی‌صرفد. مهم‌تر از آن، محصول قالبی آن ناهمواری‌های ریز و ردِ دست را ندارد که جذابیت کار دست‌ساز است.

مقایسه‌ی تکنیک‌ها

قوانین اتصال

• همیشه خراش بده و دوغاب بزن. هیچ استثنایی ندارد. سطح هر دو طرفِ اتصال را با سوزن یا شانه‌ی فلزی خط‌خطی کنید، دوغاب بمالید و محکم فشار دهید.
• رطوبت قطعات باید یکسان باشد. چسباندن یک قطعه‌ی نرم به یک قطعه‌ی خشک تقریباً همیشه شکست می‌خورد، چون در خشک شدن به یک اندازه جمع نمی‌شوند و درز باز می‌شود.

تزئین سطح

• نقش‌اندازی و بافت: مهرِ چوبی، توری، برگ یا حتی طناب را روی خاک نرم فشار دهید.
• اسلیپ رنگی: دوغاب رنگی را روی قطعه‌ی چرمی بمالید یا با قلم نقش بزنید.
• اسگرافیتو: یک لایه اسلیپ رنگی بزنید و بعد با ابزار نوک‌تیز خراش دهید تا رنگ بدنه از زیر بیرون بزند.

خشک کردن آهسته

قطعه‌ی دست‌ساز را هرگز جلوی آفتاب یا بخاری نگذارید. با نایلون سبک بپوشانید و بگذارید چند روز آرام خشک شود؛ اگر بخشی از کار ضخیم‌تر است، آن ناحیه را بیشتر بپوشانید تا هماهنگ خشک شود.

اشتباهات رایج

• حباب هوا: ورز دادن ناکافی، بمب ساعتی است. حباب در کوره منبسط می‌شود و قطعه می‌ترکد.
• ضخامت نامساوی: بخش کلفت دیرتر خشک می‌شود و تنش ایجاد می‌کند.
• اتصال ضعیف: خراش و دوغابِ سرسری، درزی می‌سازد که هفته‌ی بعد باز می‌شود.
• کار روی خاک زیادی خیس: صبر کنید تا خاک کمی سفت شود.

وقتی این تکنیک‌ها را تمرین کردید و دست‌تان راه افتاد، سراغ چرخ سفالگری بروید — مهارت دست‌سازی، یادگیری چرخ را به‌مراتب آسان‌تر می‌کند.

اگر دوست دارید ببینید این تکنیک‌ها در عمل به چه فرم‌هایی می‌رسند، نگاهی به محصولات سرامیک شمس بیندازید. سؤالی درباره‌ی جنس یا ساخت هر قطعه داشتید، از صفحه‌ی تماس با ما بپرسید.